रिती ओंजळ !

झुळूक वाऱ्याची दुरुनी  अलवार आली
मनातील आठवणींची  तार झंकारली

जरी भेटलो होतो नुकताच तिला मी
वाटत राहते  जणू युगे युगेच लोटली

आज स्वप्नात येत तिने जागविले
डोळ्याची कड होती ओथंबली

वाटले वाट पाहील त्याच वळणावरी
म्हणुनी पावले आपोआप वळाली

पाठमोरी सहजच  जाता पुढे ती
माळलेला गजरा ओघळून गेली

परिमल त्या सुकलेल्या बकुळीचा
मनीचा परिसर गंधाळून गेली

कधी  गुंतलो कसे गुंफलो
या कोड्यातच मने आक्रंदली

तिचे घेवूनी  दान सर्वस्वाचे
ओंजळ माझी रितीच  राहिली

आयुष्य ओघळोनी मी रिक्तहस्त आहे ...आठवण 'शान्ता शेळके'यांची !

मराठी भाषा आणि साहित्य यांची सांगड घालताना,सर्वात प्रथम काय जाणवते तर भाषा,संवाद यातून साहित्य समृद्ध होत जाते आणि समृद्ध साहित्य माणसास परिपूर्ण बनवते.आणि हे सहजतेने घडते शब्द सामर्थ्यातून….

'शब्द' जो विचारांचे माध्यम बनून माणसास व्यक्त करतो.असे व्यक्त होणे ज्यांना सहजतेने जमते,त्यांना आपण विचारवंत, प्रज्ञावंत ,साहित्यिक,लेखक,कवी,ललित रचनाकार,समीक्षक अशा विविध उपाध्या देवून संबोधत असतो.पण अनेकदा अशा अभ्यासू लोकांसमोर देखील असे अनेक प्रसंग घडतात किंवा अशी परिस्थिती उभी ठाकते कि,तेही सहजतेने म्हणतात, काय बोलू ? माझ्याकडे शब्द नाहीत.

अशी परिस्थिती म्हणजे त्या प्रज्ञावंतांची मती कुंठलेली असते असे नाही पण त्या क्षणी व्यक्त होण्यासाठी त्यांना शब्द सुचत नाहीत. पण परिस्थिती कशी हि असो,कधी शब्दांशी हसत खेळत, कधी शब्दांवर स्वार होत, कधी काव्यातून सुरेख व्यक्त होत आपल्याला भाव भावनांची सहज सुंदर सफर घडवून आणण्याची ताकद ज्यांच्या लेखणीत होती त्या मराठी साहित्यातील मात्तबर ' वागीश्वरीस ' आज त्यांच्या पुण्यतिथीच्या निमित्ताने विनम्र अभिवादन !

दिनांक १९ ऑक्टोबर १९२२ रोजी इंदापूर,पुणे जिल्हा येथे जनार्दन शेळके यांच्या कुटुंबात कन्यारत्न जन्मास आले,कन्या रत्न असूनही अपत्य प्राप्ती मुळे मनास शांती लाभली म्हणूच कि काय त्यांनी मुलीचे नाव शान्ता ठेवले,आणि एका पर्वाची नांदी झाली. एका सामान्य कुटुंबात जन्मलेली हीच मुलगी जगासमोर 'शान्ता शेळके' या नावाने अक्षरशः अजरामर झाली.

सामान्य कुटुंब, घरची बेताची परिस्थिती, या सर्व विपरीत स्थितीत जगरीत सांभाळत हि मुलगी शिकली. इंदापूर सारख्या ग्रामीण वातावरणातून थेट पुण्यनगरी गाठत शालेय शिक्षण हुजूरपागा व महाविद्यालयीन शिक्षण सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय येथून पूर्ण केले. अर्थात पदवीधर होणे यात जरी नाविन्य नसले तरी मराठी आणि देव भाषा संस्कृत हे विषय घेत संपूर्ण विश्वविद्यालयात सर्वप्रथम येणे यात नाविन्य होते. आणि हे करताना 'न चि केळकर' आणि 'चिपळूणकर' हि दोन मानाची सुवर्णपदके या कर्तृत्वाला जणू सुवर्ण झळाळीच आणत होती .

इतके सारे कलागुण अंगी असूनही घर संसार या आघाडीवर वाट्यास आलेली वंचना त्यांनी आयुष्यभर अंतरंगात अक्षरशः तळाशी गाढून टाकली. आणि मग स्वतःचे व्यक्त होणे उरले ते काव्यातून …।
मात्र हे व्यक्त होणे देखील एक स्वतःशीच साधलेला संवाद होता त्यातुनच त्या म्हणतात -

विकल मन आज झुरत असहाय !
नाहि मज चैन ,क्षण क्षण झुरति नयन
कोणा सांगू?

पण हे कोणा सांगू ? हे काही उद्वेगातून नसावे, कारण त्यांनी फक्त असाह्यताच व्यक्त केली असे नाही, तर मनोव्यापारातील सर्व व्यवहार त्यांनी नेहमीच सहजतेने शब्द बद्ध केले. शब्द बद्ध कसले, शब्द त्यांच्या समोर नेहमीच हात जोडून उभे असत,मनास कोणतीही भावना स्पर्श करुदे, त्यांना शब्द रूप देणे हा त्यांच्या लेखणीचा सहज खेळ होता.सहा दशके मराठी साहित्य क्षेत्राची अविरत सेवा करताना त्यांनी कविता संग्रह, कथा, कादंबरी, अनुवाद, ललित लेखन स्तंभ लेखन बालसाहित्य अश्या अनेक विभागात लीलया संचार केला आणि त्यामुळेच असेल कदाचित हे शब्द सामर्थ्य सदोदित टिकून राहावे म्हणून, शारदेचे वंदन जितक्या नम्रतेने त्या करतात तितक्याच तन्मयतेने त्या विद्येच्या देवतेस वंदन करताना म्हणतात -

गौरीतनया भालचंद्रा, देवा कृपेच्या तू समुद्रा
वरदविनायक करुणागारा ,अवघी विघ्ने नेसी विलया….
गजानना श्री गणराया, आधी वंदू तुज मोरया!

रचना भक्तीस्वरूप असो किंवा भावरूप असो प्रेम ,विरह ,सलज्जता असो किंवा अविष्कार शब्दरूप होताना काय घडते तेदेखील त्यांच्या कडून काव्यात उतरताना त्या म्हणतात -

फिरत अंगुली वीणेवरती
मौनातुनी संवाद उमलती
स्वरास्वरांवर लहरत जाती भावफुले सुकुमार
जे शब्दांच्या अतीत उरते
स्वरांतुनी या ते पाझरते
एक अनामिक अर्थ घेतसे स्वरांतुनी आकार
आज मी आळविते केदार!

स्त्री मन हे अतिशय भावूक असते,आपल्या मनातील राजकुमार आणि त्याची आराधना यात गुंतलेले स्त्रीमन जळी स्थळी आपल्याच प्रियकरास कसे पाहत राहते हे तिच्याच शब्दात सांगताना त्या म्हणतात -

भग्न शिवालय परिसर निर्जन
पळस तरुंचे दाट पुढे बन
तरुवेली करतील गर्द झुला
जाईन विचारीत रान फुला
भेटेल तिथे ग सजण मला !

अशी जीवनाकडे सजगतेने पाहण्याची वृत्ती असताना' प्रत्येक स्त्रीच्या जीवनातील विवाहाचा मंगल क्षण आपल्या समोर चित्रबद्ध करताना त्या म्हणतात -

चूल बोळकी इवली इवली भातुकलीचा खेळ ग
लुटुपुटीच्या संसाराची संपत आली वेळ ग
रेशीम धागे ओढिती मागे व्याकूळ जीव हा झाला
साजणी बाई येणार साजण माझा!

थोडक्यात काय तर भावगीत हा त्यांचा हातखंडाच होता.
शांताबाई शेळके यांची प्रथमची आठवण तशी थोडी धूसरच आहे. सुमारे चाळीस वर्षांपूर्वी आमच्या शाळेत त्या स्नेह संमेलनास प्रमुख पाहुण्या म्हणून आल्या होत्या. सफेद साडी डोक्यावरून पदर ठसठसीत कुंक आणि त्यावर चष्मा असे पटकन नजरेत भरणारे भरदार व्यक्तिमत्व,त्या व्यासपीठावर आल्या आणि समोर असलेला आठशे ते हजार विद्यार्थ्यांचा समुदाय अक्षरशः मंत्रमुग्ध झाला.

त्या आल्या त्यांनी पहिले आणि खरोखरच त्यांनी काही सांगण्या अगोदरच आम्हा सर्वांना जिंकले. सुरवातीची दहा पंधरा मिनटे अगदी नेहमीच्या सोपस्कारात गेली,आजच्या प्रमुख पाहुण्याची वेगळी ओळख करून देण्याची गरज नाही असे सांगत आमच्या मराठीच्या मास्तरांनी बहुमोल पंधरा मिनटे खाल्ली पण काय करणार पुढील वर्षी पुन्हा तेच मास्तर वर्गावर येणार असल्या मुळे गुपचूप त्यांचे भाषण ऐकले.

त्यानंतर शान्ताबाई बोलण्यास उभ्या राहिल्या , पुढील अर्धा तास आम्ही शाळेत येवून काय करावे, म्हणजे क्रमिक अभ्यासक्रमाबाहेरचे काय शिकावे, याचा कानमंत्र त्यांच्या कडून घेत होतो."आशीर्वाद घ्यावा वाटेल असे गुरुजन आणि अशी शाळा तुमच्या वाट्यास आली हेच तुमचे भाग्य" हे एकच वाक्य अजून जसेच्या तसे मनावर कोरले गेले.त्याकाळी अशी भाषणे ध्वनिमुद्रित करून जपण्याची सोय ग्रामीण भागातील शाळेत नसल्याने, आज ते भाषण जसेच्या तसे उपलब्ध नाही. पण जर ते असते तर पु लंच्या 'हे जग मी सुंदर करून जाईन' या अजरामर भाषणा सारखे ते सर्वश्रुत झाले असते आणि आता मागे वळून पाहताना वाटते, कि आम्ही खरोखरच भाग्यवान म्हणून त्या आम्हास प्रमुख पाहुण्या म्हणून लाभल्या.

शान्ताबाई यांनी हिस्लॉप महाविद्यालय ,नागपूर रुईया आणि दयानंद महाविद्यालय मुंबई येथे मराठीच्या अध्यापनाचे काम केले. माझ्या उभ्या आयुष्यात मी त्यांना एका स्नेह संमेलनाच्या निमित्ताने ऐकले,त्या अनुभवातून मला वाटते कि,खरोखर त्या तीन महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांचे परम भाग्य म्हणून त्या त्यांना शिक्षिका म्हणून लाभल्या.

एक नामांकित प्राध्यापक असल्या तरी त्या सर्वाधिक व्यक्त झाल्या काव्य रचनेतून. त्यांना चित्रपट क्षेत्राकडे परिस्थिती मुळे वळावे लागले, जेंव्हा त्यांनी या क्षेत्रात पाऊल टाकण्याचे ठरवले तेंव्हा स्वतः गदिमा त्यांना म्हणाले होते , "अहो याहून मोठे कार्य तुमच्या हातून घडेल, नका तुम्ही इकडे येवू " पण निरुपाय म्हणून या सल्ल्याकडे पाठ फिरवत त्यांनी या क्षेत्रात उडी घेतली. त्यांना यश मिळाले,पण बहुदा त्यांचे मन मात्र त्यांना नेहमीच म्हणत राहिले-

ईश्वरेच्छा हीच किंवा संचिताचा शाप का
चंद्ररेखा प्रतिपदेची कोण तिमिरी बुडविते?
मागते मन एक काही, दैव दुसरे घडविते

एक गीतकार म्हणून शान्ता शेळके यांचे नाव नावारूपास आले त्याची पूर्ण कल्पना त्यांना स्वतःला देखील होती. आपली हि ओळख त्यांना मान्य देखील होती. आपली हि ओळख कायम राहावी म्हणून त्या म्हणतात -

असेन मी नसेन मी ,तरी असेल गीत हे
फुलाफुलात येथल्या उद्या हसेल गीत हे

असे असले तरी एक प्राध्यापक, वृतपत्र संपादक, लेखिका,स्तंभ लेखिका, अनुवाद्कार, ललित लेखक, बाल साहित्य लेखिका, अश्या अनेक क्षेत्रात त्यांचा मुक्त संचार होता. समाजाने इतका मान सन्मान दिला, प्रतिष्ठा दिली तरी कुटुंबाकडून झालेली परवड त्या आयुष्यभर विसरू शकल्या नाहीत. कोष्टी समाजातील जन्म त्यांना कबीराची बुद्धी देवून गेला,शब्द वीण हि कला त्यांच्या हाती अशी होती कि, रेशमाच्या रेघांनी त्यांनी अनेक कशिदे त्यांनी सहजतेने विणले. पण तरीही त्या म्हणतात -

हा स्नेह, वंचना कि, काहीच आकळेना
आयुष्य ओघळोनी मी रिक्तहस्त आहे !
काटा रुते कुणाला आक्रंदतात कोणी
मज फुल हि रुतावे हा दैवयोग आहे …

सागरतिरी .......

चालताना सागर किनारी ,वाळूत उमटती पाऊलखुणा 

लाट त्यावरून जाता, पुसट होतसे ठसा पुन्हा  

पारदर्शी लाट अलगद,पसरी  पडदा धूसर नितळ 

घाव त्याचा कातर करी, गतस्मृतींचा कभिन्न  कातळ 

चुकवता त्या अलवार लाटा , घेती  नव्याने  वळण पाऊले 

परिस्थितीने सहज बनविले, अज्ञाताच्या हातचे बाहुले 

बदलता मार्ग नव्याने, दूर राहिला सागर किनारा 

कडे कपारीतील झुळूक, वाहून आणते गंधित वारा

त्या वाऱ्याने  त्याचे, पुन्हा  केले असे भिरभिरे

आसवातल्या धुलीकणांनी, नजर त्याची लागू चुरचुरे 

थबकला  सहजच त्या वळणावर,

अन नेत्रातून  टपकला मोती 

पायी त्याच्या अलगद पसरली

शिंपल्याची रास होती 

 

नजरेस पडता तुझ्या अदा ...

नजरेस पडता तुझ्या अदा 

मन झाले तुझ्यावर फिदा 

तुझ्या डोळ्यांनी जादू केली 

माझ्या डोळ्यातील झोप नेली

तुझ्या गालाची खळी खुलली 

माझ्या हृदयात कळ उठली 

तू टाकलास कटाक्ष तिरका 

मी झालो मलाच परका 

पडता तुझे पाऊल पुढे 

मज हृदयी श्वास अडे 

प्रश्न तिचा," कुठे हरवलास ?

पाहून मजला का भांबावलास?"

प्रश्नाने तिच्या पडले कोडे 

परमेश्वर घालतो का कधी भक्ताला साकडे 

समाजसेवा आता तो मनापासून करणार होता

पडता सावली त्याची, देह त्याचा थरारला होता
पारा त्याच्या संतापाचा, त्यास मात्र अनभिज्ञ होता
म्हणे चित्त शुद्धी साठी तो आज, चालला मंदिरी सोवळ्यात होता

कळशी भर पाण्यासाठी,माउली तुडवीत होती काहिली
काठोकाठ विहीर त्याची, पाण्याने होती पुरती वाहिली
म्हणे चित्त शुद्धी साठी तो आज, उपवास निर्जळी करणार होता

सांगण्या एकात्मता त्याने, मांडीला हरिपाठ आज पारावरी
चित्त शुद्धी साठी तो सकाळी न्हायला, वरच्या पाणवठ्यावरी
मानवता हाच एक धर्म, असे आज तो वदणार होता

नको मनी दुजा भाव,अंतरीची विसरा अढी
मंत्र साक्षरतेचा देत वदला, शिकवा पुढची पिढी
शाळेतून मुलीचे नाव,तो आज काढणार होता

वाचाल तर वाचाल सांगत, घेतला प्रौढ साक्षरता वर्ग त्याने
संपताना वर्ग आठवणीने, घेतला अंगठा अर्जावरी हिकमतीने
इतर हक्कातील नाव त्याचे, तो उद्या काढणार होता

सोडूनी पूजा पाठ आता,मनापासून करावी समाजसेवा
लोक कल्याणातुनी कल्याण,साधण्याचा हेतू अंतरी हवा
त्यासाठी मतांचा जोगवा,मागत तो दारोदार फिरणार होता

सभ्यतेच्या बुरख्याआड आज तो दडणार होता
मतदारास आता 'मायबाप'तो वदणार होता
समाजसेवा आता तो मनापासून करणार होता

अन निवडीनंतर समाजाचे पांग तो फेडणार होता.

हिशोब प्रेमाचा ...

चुंबिले सोनसळी किरणांनी मेघांना
आठवणींनी झाले गाल तिचे आरक्त

तिचे तिलाच नाही उमगले
हि भावना कशी झाली व्यक्त

प्रत्येक गोष्ट बोललीच पाहिजे का ?
मनाशीच बोलत ती राहिली अव्यक्त

साक्षीला हजर असूनही संध्या
मनोमनी राहिली ती विरक्त

कृष्ण सावळा झाला परिसर
आसक्त राधा,झाली मीरा भक्त

भरुनी गेली झोळी क्षणभर
दान देवूनी ओंजळ रिक्त

गणित सुटले, उत्तर पटले
मागे राहिले आकडेच फक्त

मांडुनी होता हिशोब प्रेमाचा
तोट्यातील फायदा उरला नक्त

तिचा वाढदिवस.

तिचे वाढदिवस अजूनही स्मरतात

शुभेच्छांचे संदेश ओठावर थांबतात 

कधी एका गुलाबाने डोळे तिचे बोलले होते

आज त्या सुगंधाने मन माझे विव्हळले होते 

आजही तिचा  वाढदिवस आला

डोळ्यांच्या कडा पाणावून गेला 

अशाच एका वाढदिवशी,

तिनेच,मला भेट दिली होती 

ज्यातून जीवनाची खरी ओळख

माझी मलाच झाली होती 

वैशाख वणवा असून

ती दुपार शहारली होती.

आता ती नाही माझी

परक्याचे धन आहे 

कधीच ओथंबून वाहणार नाही

असा एक आषाढ घन आहे.

भेट तिची स्मरता आठवतो,उन पावसाचा लपंडाव अन  

धुक्याची झालर सारून,श्रावण सर घेते अंतरीचा ठाव 

ती नाही माझी मन मनाला बजावते

आठवणींच्या कट्ट्यावर क्षणभर विसावते 

विसरण्याचा अट्टाहास पण किती विचित्र आहे

आता तिचा वाढदिवस गतस्मृतींचे चित्र आहे 

आठवणींचे कोंदण मी आज कोरतो आहे

आणि मी माझी  खरी ओळख पण विसरतो  आहे 

माझ्या मनातील 'त्रिवेणी' एक अनोखा संगम

आज अचानक माझे एक मित्र श्री. चंद्रमोहन कुलकर्णी यांनी 'सहज सप्रेम' म्हणून भेट दिलेले,

थोर रचनाकार श्रेष्ठ कवी गुलजार यांचे त्रिवेणी हे पुस्तक हाती आले.

दहा वर्षांपूर्वी वाचून हातावेगळे केलेले हे पुस्तक,आज गतस्मृतींना उजाळा देवून गेले. 

पुस्तकात गुलजार यांच्या रचनांचा भावानुवाद कवियत्री शांता ज. शेळके यांनी केलेला आहे.

मेहता पब्लिशिंग हाऊस यांच्या या प्रकाशनाच्या मलपृष्ठावर -

'त्रिवेणी' हा गुलजारांनीच निर्माण केलेला कवितेचा नवा आकृतिबंध.

कोणत्याही भारतीय भाषांतील कवितेत हा रचनाबंध नाही.

हि त्यांची कवितेला देणगीच ! या अल्पाक्षरी कवितेत

पहिल्या दोन कवितापंक्तींचाच गंगायमुनेप्रमाणे संगम होऊन कविता पूर्ण होते.

मात्र या दोन प्रवाहाखालून जी सरस्वती गुप्तपणे वाहते,

ती ते अधोरेखित करतात, तिसऱ्या काव्यपंक्तीने.

गुलजरांच्या कवितेतून प्रामुख्याने भिडते ती त्यांच्या अंतरातील 'खामोशी'.

या 'खामोशी'च अंगभूत सामर्थ्य असं,

की ती त्यांच्या अनुभूतींतूनच पुर्णत्वानं व्यक्त होते:  

त्यांची कविता यामुळेच मिताक्षरी व तरल आहे.

कधी प्रिय व्यक्तीच्या हरवण्यानं व्याकूळ असते, तर कधी

सामाजिक विसंगतींची खंत करते.

सोबत असतं समृद्ध आकलनातून येणारं भाष्य  आणि 

जगण्यातलं निखळ सत्य !

                 याप्रमाणे छापलेला परिच्छेद पुस्तकात डोकावण्यास आपल्याला उद्रूक्त करतो.

मीही असेच या पुस्तकात सहज म्हणून डोकावले खरे, पण केंव्हा त्यात बुडून गेलो हे माझे मलाच कळले नाही. 

या वेगळ्या आकृतिबंधाच्या विविध रचनांची त्रिवेणी आपण जेंव्हा उलगडतो तेंव्हा पहिलीच भेटलेली रचना असते -

उडून जाताना पाखराने फक्त इतकेच पहिले 

किती तरी वेळ फांदी हात हलवत होती 

निरोप घेण्यासाठी? की पुन्हा बोलावण्यासाठी?

आणखी एक रचना  या आकृतीबंधात मध्येच मला भेटली

बांगड्यांचे तुकडे रुतले, पावले रक्ताळली

अनवाणी पायांनी खेळत होते पोरगे अंगणात

काल बापाने दारू पिऊन आईचा हात पिरगळला होता! 

निसर्ग, वास्तव आणि त्याच बरोबर प्रेम असे अनेक पदर किती सहजतेने उलगडत जातात ते पाहून मन हरकून गेले. 

मूळ सृजन काव्य आणि त्याचा तितकाच तरलतेने शांत शेळके या थोर कवियत्रीने केलेला भावानुवाद,

कोणते काम श्रेष्ठ मानावे हाच मनात प्रश्न पडतो.

एकूणच या काव्य संग्रहाबाबत आपले मनोगत मांडताना गुलजार म्हणतात.....

त्रिवेणी वाहू लागली ......

अगदी प्रारंभी जेंव्हा मी कवितेचा हा विशिष्ट आकृतिबंध 

निर्माण केला ,तेंव्हा हि त्रिवेणी शेवटी कोणत्या संगमाला जाऊन 

मिळणार आहे, याची मला काहीच कल्पना नव्हती. या रचनेला 

मी 'त्रिवेणी' नाव दिले ते येवढ्यासाठीच,की इथे पहिल्या दोन 

कवितापंक्तींचाच गंगा-यमुनेप्रमाणे संगम होतो आणि एक संपूर्ण 

कविता तयार होते.पण या दोन प्रवाहांखालून आणखी एक 

नदी वाहते आहे.तिचे नाव आहे सरस्वती.पण ती गुप्त आहे.

डोळ्यांना दिसत नाही. 'त्रिवेणी'चे काम हि सरस्वती दाखवून 

देणे आहे.सरस्वती म्हणजे तिसरी काव्यपंक्ती. ती पंक्ती पहिल्या 

दोन पंक्तीमध्येच कुठे तरी लपली आहे.अंतर्भूत झाली आहे.

  एकोणीसशे बहात्तर-त्राहात्तर साली, प्रसिद्ध साहित्यकार 

कमलेश्वरजी 'सारिका' मासिकाचे संपादक असताना 'त्रिवेणी' हि 

'सारिका'मधून प्रकाशित होत होती आणि आता -

'त्रिवेणी' वयात यायला सत्तावीस-अठ्ठावीस वर्षे जावी लागली. 

इतक्या तरलतेने लिहताना ते किती अंतर्मुख झाले असतील नाही.

 त्यांचे काव्य हे इतके उत्कट आहे की काय वाचू नि किती वाचू 

असेच होते. मी त्यांचे हे आकृतिबंध वाचताना -

किती तरी  आणखी सूर्य उडाले आसमंतात ...

मी आकाशाचे गूढ उकलत होतो 

ती टॉवेलने ओले केस झटकत होती!

या त्यांच्या आकृतीबंधात अक्षरशः अडकून गेलो.

तसे पहिले तर त्यात मध्येच टॉवेल हा शब्द 

येतो पण शेवटी भोवतालचे निरक्षण माणसाला 

किती सहजतेने भावूक बनवते याची साक्ष 

म्हणून मला हि रचना खूपच भावली.

हा संग्रह प्रकाशित करताना पहिल्या पानावरच 

गुलजारजी लिहतात -

शांताबाई -

आप सरस्वती की तरह हि मिली I

और सरस्वती की तरह हि गुम हो गयी I  

ये 'त्रिवेणी' 

आप हि को अर्पित कर रहा हूँ I 

            गुलजार 

या  आकृतिबंधाच्या वाचनाने आलेल्या भारलेपणातून मला काही रचना स्फुरल्या त्या अशा -

“एक शब्द नको बोलूस”,म्हणत ती फिरली माघारी. 

तेंव्हाच त्याने केली  आपल्या प्रपंचाची तयारी

आजही तो गप्पच असतो, कारण त्याला आवाजच नसतो.

..................................................

 मला यावर काहीच नाही बोलायचे 

तूच ठरव आता पुढे कसे वागायचे 

ऐकता त्याचा त्रागा, तिने नक्की केले लग्नाचे.

.................................................

तो म्हणाला तिला " नको पाहूस कधीच  वाट माझी,

आहेत आता तुझे माझे मार्ग वेगळे " 

तेंव्हा ओठी तिच्या शब्द आले, "सुरु होण्या आधीच का संपले सगळे " 

.......................................

तिच्या गालीचा रक्तिमा सांडला क्षितिजावर 

थकून भागून परतणारा 'मित्र'थबकला वाटेवर 

पाहून रूप तिचे तोच लपला ढगाआड,फांदीवरून झेपावले एक पाखरू उनाड.

............................................

आज पुन्हा पाऊल वळले त्या नेहमीच्या वळणावर 

वाट पहात उभी ती पलीकडच्या किनाऱ्यावर

रस्ता त्याचा तोच होता, पण मधला पूल कोसळला होता.

................................................

उचलत प्याला तो बोलला, मी नेहमीच नाही घेत काही,

विसरण्या तिला याहुन सुंदर पर्याय नाही 

रिचवून पहिला पेला, आठवणीत तिच्या तो बुडून गेला.

...............................................

सांजवेळी नेहमीचा रस्ता झाला धूसर 

परतणाऱ्या पाखरांनी केले त्याला कातर 

परतीच्या पाऊलखुणा दिसतात का याची खात्री कर फारतर.

......................................

मित्रहो,

आपण कवी गुलजार यांचा हा थोडा हटके असलेला आकृती बंध जरूर वाचा.

 कवी गुलजार आणि त्यांचा रचनांचा भावानुवाद करणाऱ्या कवियत्री शांता ज. शेळके  यांना,

विनम्र अभिवादन करून माझा हा प्रयत्न आपणास आवडेल अशी आशा करतो..

प्राक्तनाचे नशीब

एका भरकटलेल्या सायंकाळी,माझी फरफट चालली होती 

काट्या कुट्यातून धावणारी,वाकडी वाट संपत नव्हती 

अचानक समोरच्या वळणावर,मन जरासे रेंगाळले,

आणि तिथेच माझ्या प्राक्तनाला,आज अचानक नशीब भेटले,

पाहून त्याला प्राक्तन बोलले  

"चाललो होतो  मी नाकासमोर ,तर का तू असा उभा ठाकला?

आता, आलाच आहेस आडवा तर किमान मला साथ दे.

येणाऱ्या अडचणींवर तूच आता मात दे"

थकून भागून वाटेवर, मन जरासे  विसावले  होते   

तर डोळा चुकवून झोपेतच, स्वप्नांनी मला गाठले होते 

आनंदाच्या महासागरात चिंब मला भिजवले होते 

जाग येताच मला समजले, जगणे हेच स्वप्न होते 

रस्ता नव्हता संपलेला,चालणे माझेच  थांबले होते 

ऐकून सारे त्याचे म्हणणे, नशीब  माझे झाले बोलते 

नको धरूस माझी अपेक्षा, उगाच होत राहील उपेक्षा  

आहेस तू धट्टा कट्टा मी कशाला करू थट्टा

माझे आहे एकच सांगणे 

असाच तू चाललास तरच  होईल नवी पायवाट 

चालून चालून खाशील खस्ता, 

पण बाकीच्यांना सापडेल रस्ता 

ऐकून त्याचे म्हणणे तसाच पुढे जात राहिलो 

सरली रात्र झाली पहाट

प्रातःकालच्या किरणांनी उजळली माझी वहिवाट